Bản Ngã hay còn gọi là cái Tôi của con người, nó thể hiện quan điểm, chính kiến của bản thân người đó về vấn đề nào đó, đồng thời đó cũng chính là xu hướng ra quyết định hay cách thức họ giải quyết một vấn đề nào. Chuyện sẽ chẳng có gì để nói nếu như ai cũng hiểu đúng như cái Tôi mới vừa mô tả ở trên. Tuy nhiên bản ngã lại chính là rào cản trong sự giao tiếp hay chất lượng mối quan hệ giữa người với người, từ đó gây ra không ít hệ lụy mà chẳng có ai muốn. Nhằm giải quyết hay giảm thiểu hoặc tránh xung đột với nhau người ta hay khuyên nhau rằng: Hạ cái Tôi của mày xuống, bỏ cái bản ngã của Ông đi, đừng để cái tôi nó chi phối mày…nhưng nói thì nói như vậy chứ thực tế có ai chịu làm hay làm được không? Kể cả khi có người ý thức được tác hại của bản ngã, cũng quyết tâm sửa đổi nhưng vẫn không có kết quả. Vô hình dung Bản Ngã tự nhiên trở nên xấu đi trong mắt rất nhiều người. Thực hư câu chuyện này như thế nào, có thật sự là bản ngã nó tệ và bất trị như vậy không thì cùng Tôi tìm hiểu bên dưới.
Theo như cái hiểu của Tôi về bản ngã thì Tôi định nghĩa nó như sau: Bản tức là nền tảng của một cái gì đó mang tính cố định không thay đổi giống như một cái bảng đen trong lớp học, một cái mặt bàn không thay đổi…còn ngã tức là cái hướng nào đó. Ráp nghĩa 2 chữ này lại cho ra một nghĩa mới tạm hiểu như sau: Bản ngã là quan điểm, là hiểu biết của một ai đó về vấn đề nào đó mà nó cố định theo một hướng và không có sự thay đổi. Ví dụ như ngoại tình là sai trái, sát sanh là sai trái, từ thiện là đạo đức, hút thuốc lá nhiều có hại cho sức khỏe…Chính cái hiểu biết này nó định hình luôn lối sống của một người nào đó và đó cũng chính là xu hướng ra quyết định của họ. Tới đây có thể có Ông/Bà sẽ thắc mắc là cái hiểu của Tôi về bản ngã nó cũng đâu có khác gì người khác, cụ thể là Tôi cũng vừa nói ở đầu bài đấy thôi. Tôi đâu có nói là Tôi hiểu biết khác người khác, xuất phát điểm ban đầu Tôi cũng như bao nhiêu Ông/Bà khác thôi, cũng có những cái hiểu giống vậy, cũng áp dụng nó vào cuộc sống của chính mình nhưng Tôi không thấy được kết quả như ý mình muốn, Tôi không chấp nhận thực tế đó và Tôi đi tìm lời giải cho nó. Sau đó Tôi ngộ ra nhiều vấn đề khác và Tôi biết rằng trước đây cái hiểu biết của mình bị giới hạn chứ chưa phải thật sự hoàn toàn đúng. Từ đó Tôi có xu hướng là sẽ nói khác đi với lẽ thường nhiều người hay biết, nên có thể Ông/Bà bị ảnh hưởng và tự tạo thói quen và nghĩ rằng Tôi sẽ có cái gì đó khác với người khác chứ không có nói giống họ.
Tiếp tục quay trở lại với chủ đề bản ngã ở trên, theo cái nhìn của chính bản thân Tôi thì bản ngã đó là tốt chứ không có xấu như bao nhiêu người đang hiểu, vì nó bảo vệ được quyền lợi của chính người đó. Có chăng quyết định của họ ảnh hưởng tới lợi ích của người khác, họ không chịu nên họ quy chụp rằng bản ngã là không tốt thôi. Nhưng thử hỏi ngược lại giả sử rằng Ông/Bà ở trong tình huống, ngữ cảnh đó liệu rằng Ông/Bà có cách hành xử khác không nếu như nó đang ảnh hưởng tới quyền lợi của Ông/Bà? Trong những năm tháng Tôi theo tu học với Thầy, Tôi cũng được nhiều người học trò của Thầy chia sẻ lại rằng mình tu cần lìa ngã đi mới tiến bộ mới lên cao được. Lúc này Tôi lại nghe một thuật ngữ mới là lìa ngã chứ không phải là dẹp bỏ bản ngã hay hạ cái tôi xuống. Trong những thời pháp mà Thầy dạy bản thân Tôi cũng nghe Thầy nói là lìa ngã, nhưng thời điểm đó Tôi lơ mơ không hiểu lìa ngã là lìa như thế nào, rồi làm sao biết được mình đã lìa hay chưa. Tôi có trình Thầy xin được chỉ dạy thêm thì Thầy dạy Tôi cứ nhẫn nhịn, nhẫn nại, nhẫn nhục chịu đựng vạn pháp là lìa ngã. Vì tâm lý sợ Thầy nên lúc đó Tôi không có dám hỏi thêm và cứ thế thi hành thôi. Nhưng trong suốt thời gian thi hành đó Tôi vẫn rất mông lung là tới khi nào mới đạt được? Mà giờ hỏi thì sợ Thầy la, và Tôi vẫn cứ chần chừ mãi cho tới lúc Thầy nhập Bát Đại Niết Bàn Tôi vẫn chưa ngộ ra được thánh ý trong đó.
Một hôm tình cờ có một pháp đến với Tôi, Pháp này cũng rất hay diễn ra với Tôi hằng ngày, bình thường mỗi khi pháp này đến Tôi sẽ khởi khó chịu, bực bội lên, nhưng nhờ tu thiền có Mật Tôn nên Tôi chịu đựng và hỷ xả được không để nó phát ra hành vi bên ngoài, nhưng trong tâm Tôi vẫn thấy bứt rứt khó chịu. Hôm đó sao lạ kỳ Tôi thấy tỉnh bơ như không có chuyện gì, thân tâm Tôi hoàn toàn trống rỗng nhẹ nhàng giống như không có chuyện gì xảy ra. Tôi thấy lạ quá, lúc này Tôi tự quán bản thân mình, truy tìm nguyên nhân và Tôi quên luôn pháp đang đến với mình, đến khi Tôi bừng tỉnh thì pháp đó đã kết thúc từ lúc nào không hay. Tại thời điểm đó Tôi chợt nhớ lại một câu nói của một vị thầy dạy võ cho Tôi năm xưa, thầy dạy rằng: “Học võ không phải để đánh nhau, cũng không phải để tự vệ vì trong lúc tự vệ mình có thể vô tình đả thương người khác, mà học võ là để tăng sức chịu đòn”. Sau đó cứ thế thầy lôi Tôi và bao nhiêu học trò khác ra làm bao cát thị phạm biết bao nhiêu là đòn thế và chúng tôi ê ẩm cả người mà không dám kêu than tiếng nào. Nhưng nhờ những trận đòn đó Tôi trở nên cứng cáp, phản ứng nhanh lẹ hơn, tự tin đối diện với những áp lực hơn, Tôi thấy mình cũng trưởng thành lên đôi chút từ việc học võ đó.
Tới đây Tôi chợt nhận ra và tự thán với chính mình rằng: “Bản ngã chính là khả năng chịu đựng của ai đó trước một chuyện gì đó”. Lúc đó Tôi liên hệ thực tế những câu chuyện hằng ngày diễn ra với Tôi và Tôi nhận ra rằng sức chịu đựng của mình về vấn đề đó nó ở mức A thì khi pháp đó đến nó vượt mức A thì mình sẽ khởi bực bội khó chịu hờn ghen nghi ngờ trách móc…lúc này Tôi cũng ngộ ra được thánh ý mà Thầy đã dạy Tôi lúc đó là phải nhẫn nhịn để tập nâng dần sức chịu đựng của mình với vạn pháp lên, hóa ra lâu nay Thầy âm thầm lặng lẽ chỉ dạy giúp đỡ Tôi mà Tôi còn không nhận ra còn chê trách sao Thầy dạy chán thế. Tôi thật sự thấy lỗi của mình và quay về hướng Tây thành tâm sám hối và đảnh lễ Thầy. Từ đó Tôi cũng ngộ ra hai chữ Lìa Ngã mà thầy dạy Tôi lúc đó tức là đừng có để tâm tới nó, đừng để nó tác động hay chi phối mình. Nghĩa là chuyện đó nó vẫn diễn ra theo sự vận hành nhịp nhàng của vũ trụ, có mình hay không có mình nó vẫn như thế, đó gọi thường còn. Là do mình dính mắc vào đó, tự mình đưa mình vào thế kẹt nên mình mới bị vạn pháp khống chế. Nên phải lìa là đừng có dính mắc nữa mới thoát ra được. Tôi lấy một ví dụ thực tế để Ông/Bà dễ hình dung: Ông/Bà bước ra ngoài được gặp một đứa bé nó chạy tới chửi bới, nói những câu xúc phạm thiếu giáo dục đối với Ông/Bà. Tại thời điểm đó Ông/Bà khởi chướng lên ngay là do sức chịu đựng của Ông/Bà với đứa bé đó trong pháp đó tại thời điểm đó đã chạm đến cực hạn. Nhưng giả sử rằng ngày hôm sau hôm sau nữa và nhiều năm tháng sau nữa đứa bé đó nó vẫn cứ lặp đi lặp lại hành vi đó với Ông/Bà thì liệu rằng Ông/Bà còn chướng nữa không? Ông/Bà đã quen với điều đó tức là có sự chịu đựng rồi, tới một lúc nào đó Ông/Bà sẽ không để tâm tới những lời nói của đứa bé đó nữa, việc của Ông/Bà cứ làm, còn nó nói thì cứ mặc nó nói. Như vậy là Ông/Bà lìa ngã được rồi đó.
Như vậy tổng kết lại bản ngã chính là giới hạn chịu đựng của con người trước một pháp nào đó, để giải quyết bản ngã không phải là hạ, bỏ nó mà là phải nâng tầm nó lên, tức là tăng sức chịu đựng. Đến một ngày kia từ bản ngã này nó trở thành Đại Ngã tự khắc Ông/Bà sẽ Niết Bàn, nên mới có câu nói Đại Ngã Niết Bàn là như vậy.